Wat moeten we precies verstaan onder hakhout?  

De Keersmaeker: “Hakhout is een beheervorm die al eeuwen bestaat en die vroeger in vrijwel alle bossen werd toegepast. Nu blijft dit beheer beperkt tot de randen van bossen, houtkanten in het open landschap en natuurgebieden. Het gaat om het afzagen van bomen in het najaar tot op zo’n 10 à 20 centimeter hoogte. Uit de stronken (‘hakhoutstoven’) ontstaan nieuwe scheuten omdat het wortelstelsel blijft leven. Het is wel belangrijk dit beheer elke 10-20 jaar te herhalen, zo niet bestaat de kans dat het hakhout afsterft.”  

Wouters: “We voeren hakhoutbeheer uit daar waar  opgaande bomen dicht tegen de weg staan en kunnen omwaaien of afbreken en op de weg vallen. Ook zware of overhangende takken kunnen een gevaar vormen voor de verkeersveiligheid. 

De werken gebeuren in zones van 200 tot maximum 500 m,  zodat de vegetatiestructuur in de omgeving wel voldoende behouden blijft en er schuilplaats overblijft voor fauna. Bij brede bermen wordt ook niet noodzakelijkerwijs de volledige breedte van de berm in hakhout gezet. Elk jaar worden andere stroken aangepakt.”  

Voor de natuurliefhebber lijkt dit een vrij drastische ingreep, maar wat zijn de gevolgen voor de natuur?

De Keersmaeker: “Hakhoutbeheer kan goed zijn voor de biodiversiteit van de bosranden. Het hakken van de bomen lijkt drastisch, maar er ontstaan al snel nieuwe scheuten die opnieuw uitgroeien tot meerstammige bomen. Net gekapt hakhout laat meer licht toe, waardoor de bodem opwarmt. Het trekt daardoor insecten en vogels aan die je op donkere en koele plekken centraal in een bos niet snel aantreft. Sommige van deze soorten zijn zeldzaam geworden omdat onze bossen ouder en donkerder zijn dan vroeger en omdat bosranden gevoelig zijn voor vervuiling. Maar het hakhoutbeheer is niet positief voor alle soorten. Spechten bijvoorbeeld geven de voorkeur aan oude, dikke stammen. In een geschikte omgeving, bij voorbeeld aansluitend bij bossen, heeft het hakhoutbeheer een meerwaarde voor de natuur.”

Wouters: “Doordacht beheer is inderdaad belangrijk. Zo streven we er ook vaker naar om zones niet volledig in hakhoutbeheer te zetten, maar enkele waardevolle bomen te laten staan. Deze bomen noemen we dan ‘overstaanders’. Zij worden zorgvuldig geselecteerd zodat ze een meerwaarde kunnen betekenen voor de fauna in de zone. Daarnaast proberen we op locaties waar dood hout belangrijk is, bijvoorbeeld waar eikelmuizen aanwezig zijn, in overleg met de aannemer een deel van het gekapte hout te laten liggen. Dit dood hout is ook belangrijk voor bijvoorbeeld zwammen en bodembiodiversiteit. Zo proberen we ons hakhoutbeheer steeds ecologischer te maken.”

Hoe wordt er bepaald wanneer er aan hakhout moet gedaan worden?

Wouters: “Op plaatsen waar ook in het verleden hakhoutbeheer werd toegepast, bekijken we meestal of de zone toe is aan een nieuwe cyclus. Onze collega’s die instaan voor het wegenonderhoud signaleren tijdig als de vegetatie opnieuw te hoog wordt of er gevaar voor de verkeersveiligheid dreigt. Zij trekken tijdens hun dagelijkse rondes niet alleen na of er onderhoud of herstel van wegeninfrastructuur noodzakelijk is, maar  kijken ook uit voor bijvoorbeeld overhangende takken of ongezonde bomen. Op basis van deze criteria wordt er jaarlijks bepaald op welke wegsegmenten er hakhoutbeheer wordt uitgevoerd.”

Op welke manier werken AWV en het INBO hierover samen?De Keersmaeker: “AWV en INBO hebben intensief samengewerkt om een visie en onderbouwing uit te werken. Hakhout langs wegen en waterwegen is is geen doel op zich:  veiligheid voor de weggebruiker is het uitgangspunt. Een waardevolle bosrand creëren met behulp van hakhoutbeheer kan een pluspunt zijn.”

Welke rol is er weggelegd voor lokale besturen?  

Wouters: “Als AWV proberen wij voldoende te communiceren via onze website met een overzichtskaart van alle geplande hakhoutwerken en met bewonersbrieven waarin we benadrukken dat het gaat om het verjongen van bomen, niet om het weghalen. Hierin ligt zeker een rol voor steden en gemeenten om die communicatie mee uit te dragen en te versterken en het draagvlak te vergroten.”

Wat is het grootste misverstand rond hakhout?  

Wouters: “Dat de overheid het doet om financiële redenen. Uitvoeren van hakhoutbeheer kost namelijk meer dan dat het opbrengt. Het is ook een misvatting dat we betaald worden voor de houtopbrengst. Onze aannemers staan zelf in voor het afvoeren van het hout dat vrijkomt bij de werken en zoekt daarbij een geschikte afzetmarkt.”