Verkeerslichten

Het Agentschap Wegen en Verkeer beheert ongeveer 1700 verkeerslichtengeregelde kruispunten in Vlaanderen. Het team Verkeerslichten staat in voor het ontwerp van de verkeerslichtenregelingen voor deze kruispunten.


Waar en wanneer worden verkeerslichten geplaatst?

De beslissing om een kruispunt op een gewestweg uit te rusten met verkeerslichten wordt genomen op de Provinciale Commissie Verkeersveiligheid (PCV). In deze commissie zijn verschillende betrokken partijen vertegenwoordigd waaronder het AWV, De Lijn, de politie, de gemeente/stad, de provincie, het VIAS instituut... Het plaatsen van verkeerslichten wordt er afgewogen ten opzichte van alternatieve oplossingen zoals het aanleggen van een rotonde waarbij onder meer rekening gehouden wordt met de ligging van het kruispunt (binnen of buiten de bebouwde kom), de veiligheid en de doorstroming van de diverse vervoersmodi, de snelheid van het gemotoriseerd verkeer, het aantal ongevallen en de aard van de ongevallen, gemeten verkeersintensiteiten en de aard van de verkeersdeelnemers op de betreffende locatie.

Slimme verkeerslichten?

Met slimme verkeerslichten wordt bedoeld dat de verkeerslichtenregelingen, aan de hand van informatie van detectoren op het kruispunt, flexibel inspelen op de diverse weggebruikers die zich op dat moment aandienen op het kruispunt. Op die manier kunnen o.a. groenfases verlengd worden zolang detectoren regelmatig een voertuig ‘zien’ naderen, en sommige groenfases overgeslagen worden als er op dat moment geen voertuig is dat behoefte heeft aan zo’n groenfase. De meeste kruispunten in Vlaanderen zijn reeds uitgerust met dergelijke ‘slimme’ verkeerslichten.

Detectoren

Voertuigafhankelijke regelingen veronderstellen dat op elk moment de aanwezigheid van weggebruikers kan worden gedetecteerd. Afhankelijk van de betrokken weggebruikers zijn er verschillende mogelijkheden om dit betrouwbaar te doen. Een detector kan twee grote rollen vervullen: een aanvraag tot groen registreren, of een verlenging van de groentijd bewerkstelligen.

Voor voetgangers kan de groenfase verlengd worden door een radar-detector. De bekende drukknop is de standaard om een aanvraag tot groen te detecteren. In bepaalde situaties kan hier ook de variant voorzien zijn die een geluidssignaal voorziet voor voetgangers met een visuele beperking. Er moet dan geen echte knop worden ingedrukt: het is voldoende om een wit symbool aan te raken.

Drukknop voor voetgangers
Drukknop voor voetgangers met een visuele beperking

Voor fietsers zijn er meer mogelijkheden tot detectie, maar de drukknop is net zoals bij voetgangers de meest gebruikte manier om een aanvraag te registreren. De drukknop voor fietsers is echter vaak niet dezelfde als die voor voetgangers. Omdat zowel de noden als de wettelijke bepalingen voor fietsers en voetgangers anders zijn, is het belangrijk om op de juiste drukknop te drukken. Zo hebben voetgangers vaak meer tijd nodig om veilig over te steken. Voetgangersdrukknoppen zijn georiënteerd naar de wachtende voetgangers, en fietsersdrukknoppen naar de wachtende fietsers.

 

Drukknop voor fietsers
Drukknop voor fietsers

Drukknop voor voetgangers
Drukknop voor voetgangers

Het openbaar vervoer wordt op een speciale manier gedetecteerd. Bussen en trams van De Lijn zijn uitgerust met apparatuur die de installatie duiden op hun aanwezigheid en hun lijnnummer, vaak honderden meters voor ze aan het kruispunt zelf aankomen. Op die manier kunnen ze de verkeerslichten beïnvloeden en kan er prioriteit gegeven worden aan openbaar vervoer.

Voor het overige gemotoriseerd verkeer wordt standaard gebruik gemaakt van inductieve lussen in het wegdek die door middel van een magnetisch veld een voertuig kunnen detecteren. Deze lussen kunnen zowel voor aanvraag als verlenging van de groentijd worden gebruikt. Hier kunnen ook radars gebruikt worden om de groentijd te verlengen.

Actieplan verkeerslichten

We zijn steeds op zoek naar manieren om het verkeer vlotter en veiliger te maken. In 2016 is dan ook gestart met de uitrol van een ‘actieplan verkeerslichten’. Via dit actieplan willen we zowel de doorstroming als de veiligheid op de kruispunten verder verhogen door de kruispunten uit te rusten met ‘slimmere’ verkeerslichten die dynamischer en flexibeler inspelen op de actuele verkeerssituatie op het betreffende kruispunt. Met het actieplan verkeerslichten proberen we maximaal conflictvrij te regelen en ervoor te zorgen dat er nooit voor niets voor rood dient gewacht te worden.

Maximaal conflictvrij regelen

De conflicten tussen gemotoriseerd verkeer en langzaam verkeer worden zoveel mogelijk beveiligd. De mate waarin een bestaand kruispunt conflictvrij kan worden gemaakt, hangt echter af van een aantal factoren:

  • de beschikbare ruimte om voldoende lange links- en rechts afslagstroken te voorzien. Op veel bestaande kruispunten is echter geen of onvoldoende ruimte beschikbaar omdat ze ingeklemd liggen tussen bebouwing.
  • de aanwezige verkeersintensiteiten en de capaciteit van het bestaande kruispunt om deze te verwerken: volledig conflictvrije regelingen betekenen immers vaak langere wachttijden, omdat de beperkte tijd over meer verschillende groenfasen moet verdeeld worden. Om de capaciteit van een kruispunt te verhogen, zijn vaak infrastructuuringrepen nodig die niet overal mogelijk zijn.

Waar de voetgangers en fietsers niet volledig conflictvrij kunnen worden geregeld, worden andere opties overwogen waaronder:

  • enkel het links afslaan conflictvrij maken
  • het fietsersgroen tegelijk beëindigen met het voetgangersgroen zodat geen verwarring meer mogelijk is voor automobilisten die bij het afslaan enkel het voetgangerslicht zien (en niet het fietserslicht) en daardoor bij rood voetgangerslicht, verkeerdelijk geen voorrang verlenen aan rechtdoorgaande fietsers die door het nog groene fietserslicht rijden;
  • een aparte fase op aanvraag inbouwen waarin enkel de fietsers en eventueel voetgangers die dezelfde weg oversteken tegelijk met elkaar groen krijgen, maar niet tegelijk met (afslaand) gemotoriseerd verkeer
  • het aanbrengen van oranje-gele knipperlichten die steeds werken in de periode dat er fietsers en/of voetgangers aan het oversteken zijn.
  • het voorzien van een OFOS (opgeblazen fietsopstelstrook), waardoor fietsers zich kunnen opstellen voor het gemotoriseerde verkeer. Zo kunnen fietsers eerst vertrekken en wordt voorkomen dat ze staan te wachten in de dode hoek van de voertuigen.

Nooit voor niets voor rood

Door flexibel te regelen kunnen we vermijden dat weggebruikers lange tijd staan te wachten terwijl er geen conflicterend verkeer is. Een korte minimale groentijd en een flexibele fasevolgorde zorgen ervoor dat de wachttijden voor weggebruikers beperkt blijven. Hiervoor wil het AWV gebruik maken van uitgebreide detectie (zoals, lussen, radars en drukknoppen) op haar kruispunten. Deze detectie kan dienen voor de aanvraag van een groenfase of voor de verlenging van de groentijd. Hierdoor kan nauwkeuriger bepaald worden hoe lang de optimale groentijd is voor elke richting. Mogelijke uitzonderingen op dit principe kunnen voorkomen door een aankomende bus of tram uit een conflicterende richting of door een afstemming tussen 2 of meer kruispunten.

 

Kruispunten volgens actieplan 

De onderstaande kaart toont de kruispunten waarvoor reeds een regeling volgens actieplan werd opgemaakt en uitgevoerd (status 12/11/2018). 

Tips en tricks

PUSH IT (drukknoppen dienen om op te drukken)

Om een weggebruiker nooit voor niets voor rood te laten staan dient duidelijk te zijn welk verkeerslicht groen moet worden. Voor fietsers en voetgangers worden hiervoor meestal drukknoppen voorzien. In een aantal gevallen blijft het verkeerslicht voor fietsers of voetgangers rood als de (juiste) drukknop niet gebruikt werd.

Verdwijnt het groen, wat moet ik dan doen? (ontruimingstijd voetgangers)

Een voetganger ziet het voetgangerslicht aan de overkant van de voetgangersoversteek. Vaak ziet men dit voetgangerslicht tijdens de oversteekbeweging al rood worden. Dit betekent enkel dat men niet meer mag beginnen met oversteken. Dan is er altijd nog voldoende tijd voorzien zodat je als voetganger de oversteek kan voltooien, voordat de voertuigen groen krijgen. Bij kruispunten met een middenberm is er op de middenberm een rustpunt voorzien voor de voetgangers.

Rij door tot vanvoor!

Vaak wordt een aanvraag tot groen van voertuigen pas gedetecteerd op enkele meters vóór de stopstreep. Het is dus van belang dat het eerste voertuig tot vlak aan de stopstreep rijdt en niet op grotere afstand van de stopstreep wacht op het groene licht.

Hiaattijden

De minimale groentijd is te kort om veel verkeer af te wikkelen. De detectoren zorgen ervoor dat de groentijden verlengd kunnen worden afhankelijk van het aanwezige verkeer. Wanneer een detector een tijdje geen verkeer ‘ziet’, gaat deze ervan uit dat er geen verkeer meer nadert en kan overgegaan worden naar groen voor een andere richting. Op een veilige manier aansluiten is de boodschap.

Verkeerslichtenspel

Auto’s, fietsers, voetgangers, ... iedereen wil graag snel en veilig naar zijn bestemming. Maar we zijn met steeds meer in het verkeer, en de wegen worden steeds complexer. Slaag jij erin om de lichten zodanig te bedienen dat iedereen veilig en vlot het kruispunt kan verlaten?

 

SPEEL HET SPEL

 

Nuttige links